Twee jaar geleden belde Maartje mij op: “Gijsje, het is uit met de pret. Er is kanker bij mij geconstateerd, ik heb nog maar enkele weken …” Ik schrok, want zo’n bericht is vreselijk. Zeker voor Maartje, zo’n vrolijke, hartstochtelijke vrouw. Zij stond naar mijn gevoel nog midden in het leven en nu zou zij dood gaan? Natuurlijk kwamen wij snel weer bij elkaar maar de stemming was nu wel wat bedrukter. Heel anders dan de eerste keer. Bovendien was één van Maartje’s dochters in verwachting van het eerste kleinkind. Hoe kan je de wereld loslaten in het besef nooit oma te mogen zijn? Marijke en Maartje maakten er het beste van: Maartje ging – zo ziek als zij was – altijd mee naar de vroedvrouw en was bij alle aankopen voor de babyuitzet betrokken. Zo werd zij toch al een beetje oma. In die tijd kwamen zij vaker naar mij toe en Maartje wilde, tegen de wil van de kinderen in, alle adressen voor haar rouwkaart zelf schrijven en ook de rouwkaart zelf al zien. De kinderen vreesden dat het haar teveel pijn zou doen, maar het tegendeel was waar. Maartje was blij dat zij, ondanks de snelle achteruitgang van haar gezondheid, haar kinderen toch nog kon ontlasten van het werk wat er aan stond te komen. De laatste keren dat ik Maartje sprak was bij haar thuis. Zij kwam haar bed niet uit, maar wilde toch betrokken blijven. Ik zal nooit die keer vergeten dat Maartje met de oude twinkeling in haar ogen tegen mij zei: “Goh, Gijsje, ik vind het jammer dat ik er niet bij kan zijn, bij mijn Grande Finale. Het wordt zo mooi!” “Ik weet wel zeker dat je erbij bent” antwoordde ik toch wel een beetje emotioneel. Hier verliet een prachtig mens het leven. Met het kleinkind op komst was het voor iedereen heel dubbel: hoe konden zij straks van het kindje genieten, als oma die nu al zo veel van het kindje hield er niet meer was? Op 28 december belde Marijke mij op. Maartje was slapende en zou waarschijnlijk deze nacht overlijden. Bovendien hadden de weeën bij Marijke ingezet en zou zij spoedig bevallen. Ik hield mij gereed om bij overlijden meteen naar de familie te gaan.

Drie dagen lang gebeurde niets. Toen belde Toon, de man van Marijke, mij op. Het was zo verwarrend: Marijke liep nog steeds met weeën en Maartje … leefde nog. Hij wist even niet meer wat te doen. Ik wist van de hechte band van Maartje en Marijke en vroeg aan Toon: “Wie kan wie niet los laten, Toon?” Het boek van Elisabeth Kuebler-Ross over Unfinished Business schoot mij in het hoofd. Het was mij vaker opgevallen dat een stervende, ondanks een prognose van de dokter, bleef leven door het gevoel dat een kind of partner niet zonder hem of haar zou kunnen. Een gevoel van  verantwoordelijkheid. Of er was een kind dat wel tegen de stervende ouder zei: ” Ga maar, ik laat je los.” Terwijl het diep van binnen moeder bij zich wilde houden. Op het ogenblik dat het dit beseft, kan het loslaten en overlijdt de zieke meestal na een korte tijd. Bij mij thuis maakten wij ons op voor het oudejaarsfeest. Ik was niet echt in de stemming, want ik wist dat ik ook weggeroepen zou  kunnen worden. Om 7 uur ‘s avonds ging de telefoon. Maartje was overleden. “En Marijke?” ontschoot het mij. “Marijke en Toon zijn net naar het ziekenhuis gegaan, alles is goed, het is nu afwachten”, vertelde de schoonzus, die mij belde.

Samen met de schoondochters hebben wij Maartje verzorgd. Met een dubbel gevoel zaten wij rond 11 uur rondom Maartje en vroegen ons net af hoe het met Marijke en de baby was, toen de telefoon ging. Marijke was zonet bevallen van een prachtige dochter. Marijke zelf was aan de telefoon: “Wil je weten hoe ze heet? Maartje,” vertelde Marijke.  “Mam wist het hoor, ik heb het haar al lang geleden verteld, maar ze wilde zo graag kleine Maartje ontmoeten. Wij hebben allebei zo ons beste gedaan, maar het leven laat zich niet dwingen” Pas toen Maartje het leven los had gelaten, kon Marijke het kindje in haar buik loslaten…

Net voor 12 uur was ik weer thuis en met een verdrietig en blij gevoel hebben wij toen een vuurballon opgelaten. Meestal schrijven wij er alles op wat wij voor het nieuwe jaar wensen. Nu had ik er alleen “Maartje” opgezet. Het leven gaat zoals het gaat. Wij kunnen alleen maar ons best doen door in het volste vertrouwen liefdevol en blij met elkaar te leven en in alle vrijheid elkaar los te laten.

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij op 31 december 2011 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Loslaten

Hoe vaak horen en lezen wij dit niet in deze tijd, kersttijd, oud en nieuw. Een tijd waarin je lekker knus met je dierbaren samen bent en gezellig spelletjes bij de open haard speelt, kerstliedjes zingt en cadeaus uitpakt. Alleen maar vrolijke gedachten met als hoogtepunt ravotten in de sneeuw. Maar hoe anders is het soms bij één van onze buren, vrienden, bekenden of heel dicht bij – in onze eigen familie. Daar is iemand heel erg ziek, er zijn cellen die zich onbeheerst vermenigvuldigen en dit blijven doen, de ziekte met de grote K …..juist Kanker!  Soms vecht iemand al jaren tegen dit monster, maar vaak zijn families nog maar net op de hoogte van het vreselijke, soms uitzichtloze nieuws: kanker met uitzaaiingen, kanker in het laatste stadium … De dood vraagt er niet naar of je gezond hebt geleefd of  er een potje van gemaakt hebt. Ook niet of je leven nog maar net begonnen is, of al bijna voltooid. Het komt altijd onverwacht, Het slaat de persoon zelf en zijn omgeving voor een ogenblik – soms voor heel lang – volledig lam. Voor dit ogenblik – deze weken, maanden van hoop en wanhoop – staat de tijd stil. In mijn begeleidingen hoor ik regelmatig de verhalen die voorafgingen aan het overlijden, meestal heel heftig en triest. Het raakt mij ALTIJD. Het enige wat ik dan voor de familie kan doen is zorgvuldig met hun gevoelens omgaan en met liefde, aandacht en respect het afscheid begeleiden. Ik zou meer willen doen maar het ligt helaas niet in mijn macht om de dood een halt toe te roepen of kanker te verbannen. Eigenlijk maar gelukkig ook, want ik zou niet weten waar het naartoe zou gaan als iemand hier in deze wereld deze macht in handen zou hebben.

Toch opende zich een piepklein deurtje toen mijn oudste zoon Floris met het dappere plan bij mij kwam om per fiets 6x de Alpe d’Huez te gaan trotseren in de strijd tegen kanker. Floris is een fervente fietser en heeft zo menig ronde in Nederland en België gefietst, dus waarom niet deze Franse berg beklimmen. Samen met fietsvrienden vormt hij een team en via de organisatie Alpe d’HuZes proberen zij geld bij elkaar te sprokkelen. Stichting Alpe d’HuZes doet onderzoek naar kanker, zodat dit uiteindelijk niet meer als dodelijke, maar als chronische ziekte kan worden gezien.

Natuurlijk wilden wij ook sponsoren. Veel anderen sponsoren een bedrag als hij het haalt. Wij begonnen te brainstormen hoe wij nog meer geld kunnen inzamelen. Het idee ontstond om, van elke uitvaartrekening die CHARON Uitvaartbegeleiding stuurt, 15 euro te doneren aan de stichting Alpe d’HuZes. De families merken er niets van, hun rekening blijft gelijk. CHARON Uitvaartbegeleiding doneert vanaf nu totdat de tocht wordt verreden op 7 juni 2012.

Ik moest bij mijzelf wel even glimlachen, want zo zou Charon, de veerman uit de Griekse mythologie, niet alleen naar de overkant varen, maar soms ook nog even om moeten keren….

Als dit het verschil voor sommige kankerpatiënten zou kunnen maken, zou het mij ook heel erg blij maken. Mocht mijn zoon met zijn klim het leed van mensen en hun naasten kunnen verzachten, door met alles wat in hem zit deze tocht succesvol uit te rijden – blik op oneindig en gaan voor nòg een euro meer voor het goede doel – dan wil ik graag deze euro’s in juni, na de fietstocht, overmaken. Natuurlijk ben ik op mijn zoon – of hij het nu haalt of niet -  supertrots en vooral blij dat er een verschil gemaakt is!  Ik denk meteen, misschien zijn er nog meer mogelijkheden om pijn en verdriet te verzachten. Als wij vanavond met zijn allen lekker bij de kerstboom cadeautjes uitpakken en morgen aan de rijk gevulde tafel met lekker eten en drinken zitten, denk dan aan je medemens die door een vreselijke ziekte het leven los moet laten en ons moet verlaten. Steek een kaarsje aan en denk terug aan het prachtige leven. En misschien kom je deze kerst op nog meer mooie en warme ideeën om mensen in een moeilijke tijd van hun leven te steunen of te helpen. Hoe groot of klein de bijdrage ook is, dat maakt niet uit. Het gaat om de intentie.

Ik wens iedereen een warm en gezellig kerstfeest toe en voor 2011 vooral gezondheid en liefde.

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij op 24 december 2011 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Column Prettig kerstfeest en een gelukkig nieuwjaar…

Weer willen wij alles anders, beter, verantwoorder, transparanter, geordender, gezonder, met meer rust doen, ….. ja vul maar in, wat zou je anders willen doen en hoe zou jij het dan doen?

Waarom is er eigenlijk altijd een jaarwisseling voor nodig om je te bezinnen op de toekomst. Bij je verjaardag of met pasen doe je dat toch ook niet? Misschien is het omdat de dagen korter worden en de schemeringen tot innekeer uitnodigen…

Ik weet het ook niet, maar doe er trouw aan mee. De halve maand december ben ik bezig om nieuwe strategieën voor 2012 voor mijn bedrijf te bedenken. Moeten wij de publiciteitskosten niet eens goed bekijken? Er gaat een vermogen aan euro’s naar kranten, tijdschriften en digitale media, zie je dit ergens in terug? Natuurlijk vinden families die mij nodig hebben CHARON via de kleine of grotere advertenties, maar ik geloof eigenlijk, dat het als een sneeuwbal moet werken. Families zijn met hun afscheid tevreden en als er weer een overlijden in deze familie is, dan vragen zij ons weer. Het fijne hiervan is dat je de familie al een beetje kent en zo heel gemakkelijk instroomt om hen te begeleiden.

Natuurlijk is dat niet altijd zo. Soms is de uitvaart zover uit de buurt, dat mensen een collega elders in het land vragen. Of is er een familielid, die met een andere uitvaartondernemer goede ervaringen had en die liever deze voor de begeleiding wil vragen. Uiteraard is dat altijd goed en hoeft een familie zich er niet schuldig over te voelen. Er zijn tegenwoordig zoveel uitvaartondernemingen in het land dat het soms moeilijk is om de juiste te vinden. Een goede ervaring is dan heel mooi om op terug te vallen. Gelukkig is de samenwerking onder collega-uitvaarders over het algemeen goed. En gaan wij met een switch van de familie netjes om.

Een ander vraagstuk voor de toekomst zijn de uitvaartkosten. Deze gaan – zo weet ik zeker – ook in januari 2012 WEER omhoog. Terwijl – zoals wij weten – de inkomsten niet hoger worden. Mijn oplossing hiervoor is creatief omgaan met uitvaartkosten. Eerst kijken wat bij de familie leeft, hoe creatief en handig zijn zij, waar hechten zij waarde aan, wat is niet zo belangrijk. Zo heeft mijn vaste chauffeur ondertussen moeten ervaren dat – hoe leuk hij ook is – families steeds vaker voor eigen vervoer of de auto van CHARON kiezen, dat scheelt toch. Net zo als de volgauto. De meeste mensen hebben tegenwoordig een prachtige auto die gezien mag worden. Volgauto’s zijn immers ontstaan in de tijd dat weinig mensen over vervoer beschikten.Ik wil er geen oordeel over vellen, want ik geniet net zo van een prachtige rouwstoet met zwarte rouwauto en 3 zwarte volgauto’s, als van een familie die helemaal zelf in hun eigen auto hun geliefde naar het crematorium brengt, gevolgd door eigen vervoer met een zwart lintje.

Een andere grote besparing is het laatste huisje, de kist. Mijn eerste vraag is bijna altijd: zijn er mensen met twee rechterhanden? Kunnen wij een laatste huisje zelf maken? Is dat niet zo, dan is er nog altijd de doe-het-zelf-kist, á la IKEA, zo in elkaar te zetten in 20 minuten. Uiteraard kan de familie ook kiezen, in ons kistenboek, uit 100 verschillende stijlen kisten. Is dat nog niet genoeg dat gaan wij het internet op, waar de keuze eindeloos is. Maar ook hier sta ik voor alles open, want die directeur, die altijd in zijn zwarte grote Hummer reed, ligt prachtig opgebaard in een zwarte glimmende kist. En ook daar kan ik van genieten. Het belangrijkste is voor mij als adviseur bij de familie, dat de overledene gaat zoals hij geleefd heeft, dan voelt het afscheid voor iedereen goed. Zonder oordeel zoals: overdreven, armoedig, gewoon een spiegel van het geleefde leven.

Zo kan je nog eindeloos doorgaan met de creatieve uitvaartkosten. Waar ik in ieder geval niets aan verander in 2012 bij CHARON is, dat wij ook in het nieuwe jaar elke familie liefdevol, met aandacht en respect zullen begeleiden. Traditioneel, eigentijds, met veel geld of weinig …….. het maakt niet uit. Elke familie zal hun eigen afscheid willen creeeren. Wij adviseren, stimuleren, helpen waar wij kunnen. Doodgaan en een afscheid van je geliefde vorm geven, is het moeilijkste wat er is in het leven. Als je nauw betrokken bent en het afscheid bewust doorleefd, maak je een doorgang naar de toekomst en kan je krachtig verder.

Wij, de meiden van Charon, hopen u hierbij, ook in de toekomst, te mogen begeleiden.

Natuurlijk heb je overal rotte appelen ertussen, dat is van elke branche bekend. Maar niet elke uitvaartondernemer slaat een slaatje uit het verdriet van een medemens. In tegendeel; ik weet zeker dat er meer integere uitvaartondernemers zijn dan die, welke niet te vertrouwen zijn.

Hoe werkt het in de uitvaartwereld?

Elk bedrijf zegt transparant en eerlijk te werken, met kwaliteit, persoonlijk en altijd uniek …..
Ik denk ook zeker dat de intenties altijd goed zijn, maar iedereen heeft zo zijn eigen manier hierin. In de uitvaartwereld is het niet gebruikelijk om op dezelfde wijze de kosten te berekenen aan de klant als je collega. Iedereen is dus vrij om te vragen wat hij of zij wil. Je hebt uitvaartondernemers welke een duurder uurtarief of basistarief hebben en daarnaast alles verder voor inkoopprijs doorleveren aan families. Anderen hebben een goedkoper basistarief en daarnaast een verkoopprijs hanteren met een winstmarge.

Het gaat te ver om dit hier allemaal naast elkaar te leggen, de consument kan dit echter – als er tijd genoeg is voor of bij een overlijden – WEL DOEN !!

Bedenk dan wel dat de uitvaartbegeleider een ondernemer is, hij of zij moet ook zijn gezin onderhouden. De meeste uitvaartbedrijven halen, net als andere ondernemers hun winst uit het verschil tussen inkoop- en verkoopprijs. Ondernemers die kisten die drie keer over de kop doen bestaan triest genoeg wel, maar zijn beslist niet aan de orde van de dag. Het is niet gezegd dat het één of het ander goedkoper of beter is, in tegendeel; goedkoop kan soms wel duurkoop zijn.

Waar het om gaat is dat prijs en kwaliteit in verhouding zijn. Daarom is het dus niet zo gek om met verschillende bedrijven in gesprek te komen. En ga dan zeker ook op de kwaliteit die geleverd wordt letten en de klik die er wel of niet is. Het is niet fijn als je een goedkope uitvaartondernemer gekozen hebt, waar je voor alles bij moet betalen, zodat de rekening achteraf toch duurder is, of die je maar even ziet, waarmee je dus geen of maar weinig contact hebt. Aan de andere kant is het ook vervelend als je met een uitvaartondernemer in zee gegaan bent  die jou vreselijk irriteert, dat kun je zeker in deze emotioneel zware tijd niet erbij hebben.

Dat grote bedrijven meer verdienen is logisch, ze moeten een heel wagenpark,  huisvesting, salarissen bekostigen. Aan de andere kant kunnen zij ook vaak juist goedkoper zijn omdat zij groter inkopen.
Dat grote bedrijven minder aandacht kunnen geven is deels waar, maar er werken beslist ook zeer integere en betrokken mensen.

Ik vind het dan ook zeker kort door de bocht om b.v. bij KASSA grote bedrijven als boeman neer te zetten.  Als er bij 13.768 uitvaarten per jaar drie klachten zijn, is dat natuurlijk niet veel. Wij werken met mensen. Deze medewerker wist voor de verborgen camera volgens mij niet echt waar hij het over had en dat is jammer. Hij is op het matje geroepen, begreep ik, en zal er hopenlijk van leren.

Voor deze  klacht is het gelukkig, ondanks de trieste situatie, goedgekomen, maar het is natuurlijk te gek dat er een verborgen camera aan te pas moet komen.

Laten wij met zijn allen vanuit een eerlijk hart de transparantie in de uitvaartwereld ook echt transparant houden, en niet gedwongen door dit soort programma’s.

Deze en nog veel meer mogelijkheden passeerden de revue, tot tenslotte moeder moe en juist onrustig werd van alle keuzes. Wij besloten onze aandacht verder op de kaart te richten en de locatie even te laten rusten. Toen de tekst van de kaart bijna gereed was, werd het voor iedereen duidelijk: geen heen en weer gerij, toch alles in het crematorium en een samenzijn op de dag er voor in het uitvaartcentrum in Alkmaar,  maar dan wel op hun manier! Vader en moeder kwamen uit twee grote gezinnen en het zou wel druk worden, een soort reünie. Er moesten natuurlijk ook een wijntje, biertje en nootjes zijn. Besloten werd om een beamer-presentatie van het leven van pa te laten zien. De familie wilde beslist niet op een rijtje gaan staan. Zij wilden met iedereen kunnen praten, kijken naar de foto’s, herinneringen ophalen. En ja, de kleinkinderen moesten lekker rond kunnen lopen, wat knutselen, tekenen. Gewoon ongedwongen samenzijn en het voorbije leven van pa, opa vieren.

Voor ik weer ging, wilde deze voortvarende familie natuurlijk ook al de kist regelen. Meestal stel ik dat tot later uit, omdat families al zo veel moeten regelen op een eerste dag. Niet deze familie: vader wilde een eenvoudige blankhouten kist, zo moeilijk is dat toch niet? Ik opperde, dat een eenvoudige blankhouten kist ook wel zelf gemaakt kon worden. Waren er onder de zonen en schoonzoon geen handige mannen? Nou nee, dat ging toch wel een beetje te ver, vonden de mannen. Toch probeerde ik nog een aanloop tot zelfwerkzaamheid: ‘en de doe-het-zelf-kist dan?’ Zelf het laatste huis van pap en opa maken? Samen deze ‘Ikea-kist’ in elkaar zetten en samen met de zeven kleinkinderen versieren? Iedereen was heel erg begaan met de kleinkinderen – de oogappeltjes van opa – alleen al voor hen zou het fijn zijn.  Mijn hart maakte een sprongetje toen iedereen enthousiast werd en zij dus voor de DHZ-kist kozen. Ik moest hem ook meteen maar de volgende ochtend brengen, zodat er alle tijd was om het laatste huisje te maken. De volgende middag belde Annelies, dochter, mij enthousiast op. Het hele gezin had geholpen en ze hadden ontzettende pret gehad bij het maken. Dat is precies wat ik hoopte: de kist was geen heilig of eng voorwerp meer, maar het laatste huisje, met vier muren, de vloer en mooie gordijntjes die naar binnen gingen als het dak erop kwam.

Bij het samenzijn in het rouwcentrum werd ik heel warm van binnen toen ik Robin en Barry, de twee kleinzoons, met hun armen op de rand van de kist geleund zag staan en over opa hoorde praten. Soms streelden ze zachtjes opa’s hand. Ik was blij dat deze jongens niet bang voor opa waren omdat hij dood was, maar dat het nog steeds hun lieve opa was, van wie zij hier heel dichtbij afscheid namen. Natuurlijk was er voor alle kleinkinderen tijdens het afscheid in het crematorium een verhaal. Het verhaal van opa die in een huisje op de sterren ging wonen.

Tijdens het Sint Maarten-zingen zagen de kinderen een hele heldere ster en wisten Naut en Dave het zeker: kijk, daar boven is opa’s huisje…. Zelfs het opeten van Sint Maarten-chocolaatjes in de vorm van sterretjes bracht opa heel dicht bij: “Dat zijn opa-sterren.”

Ik ben altijd blij met een heldere sterrehemel … hoeveel kinderen, kleinkinderen en vast ook wel volwassenen zullen niet een warm gevoel krijgen bij het zien van HUN STER ….

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij op 26 november 2011 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

column NHD 26112011 – “Hoi Gijsje, met Laurens…..”

‘Het voelt net alsof ik een blind date heb’ vertelde hij verontschuldigend.

Blind Date? zo had ik een voorgesprek nog nooit ervaren. Ik probeerde hem gerust te stellen en verwees hem naar het programma van professor Schwaab over uitburgeren en over het belang om op tijd over het afscheid te gaan praten. Dat was nu juist de crux. Arnold vertelde dat zijn vrouw Truus stervende was, maar er niet over wilde praten. Toch voelde Arnold dat hij iets moest regelen rondom het afscheid en wij begonnen voorzichtig over de uitvaart van zijn vrouw te praten.  Naast hun passie voor elkaar waren poezen heel belangrijk in hun leven samen. Daarom wilde Arnold foto’s van hun zes overleden poezen op kaarsen laten maken en rondom Truus’ laatste huisje zetten bij het afscheid.

Haast stiekum onderhielden wij per e-mail contact met elkaar, want Truus mocht er niets van weten, zij had haar krachten helemaal nodig voor haar laatste weken, dagen…  Toch haalde de tijd Arnold en Truus in. Nog voor wij de mooiste kaarsen met foto’s konden bestellen overleed Truus in alle rust. Arnold was verslagen. Wat nu??

Bij Arnold en Truus thuis ontmoette ik Kieneke,  Arnold’s zus. Er was meteen een klik met Kien en samen verzorgden wij Truus en legden haar op de rieten baar. De ruimte werd prachtig aangekleed. Gelukkig hadden wij de laatste weken al enkele proefdrukken van de rouwkaart laten maken en hoefde de tekst nu nog alleen ingevuld te worden. In alle rust konden Arnold en Kien zelfs een visje happen in Egmond. Alle dagen kwam ik langs om Truus te verzorgen en met Arnold en Kien de dag van afscheid steeds een klein beetje meer vorm te geven. De kaarten die Truus tijdens haar ziektebed had ontvangen waren de rode draad bij de uitvaart. Arnold had in de rouwkaart aan iedereen gevraagd om een laatste kaart aan Truus te sturen. Vanwege het weekend was het wel even spannend, maar op een enkele na waren alle kaarten tijdens het afscheid in het crematorium aanwezig. Wij hingen alle beterschapskaarten rondom Truus op en de mensen die binnenkwamen mochten hun eigen kaart erbij hangen. In de huiselijke omgeving van de prachtige koffiekamer van crematorium Schagerkogge, zittend aan de tafeltjes, luisterden vrienden en familie naar de mooie herinneringen en zorgvuldig uitgekozen muziek. Tenslotte mocht iedereen zijn kaart van de lijn pakken en op het laatste huisje van Truus plakken. Nadat de familie als eerste hun bijzondere laatste groet voor Truus op de kist hadden geplakt begonnen ook de gasten, eerst schoorvoetend, maar steeds vrijer, hun kaart op te zoeken en te plakken. Mijn hart maakte een sprongetje toen ik een buurvrouw hoorde zeggen: ’Zo dicht was ik nog nooit bij een kist, het is eigenlijk helemaal niet eng.’ Dit is wat ik graag stimuleer, dicht bij de overledene tot het laatst. Niet bang zijn, het is het lichaam waar je zo van hebt gehouden en de kist is niet meer en niet minder dan een laatste huisje. Terwijl iedereen druk bezig was met het versieren van het laatste huisje van Truus hief Arnold het glas op het prachtige leven van zijn geliefde Truus. Onder een daverend applaus voor de vrouw die zoveel gegeven had tijdens haar leven, brachten Arnold en Kien hun Truus alleen naar de aula en namen daar afscheid.

Dankzij de avondviering had iedereen de tijd om in een ontspannende sfeer nog na te praten en iets te drinken. Al heerst nog vaak het gevoel dat een crematie haastig en kil is, hier had niemand dat gevoel. Vooral Arnold en Kien genoten met volle teugen. Zij hadden voor Truus het mooiste afscheid gecreëerd, helemaal in de geest van Truus. Enkele dagen erna sprak ik Arnold en hij vertelde:

’Ik zou het wel van de daken willen schreeuwen. Rekening houdend met mijn hoogtevrees, heb ik het maar aan mijn blog toevertrouwd:

(http://knetter.bloggertje.nl/note/27481/ingetogen-gezelligheid.html)’.

Ik ben blij dat Arnold zijn gevoelens van zich af kan schrijven en zo warm terug kan kijken op het afscheid. Hij heeft, gesterkt door de mooie herinneringen aan het hoogtepunt – na het dieptepunt van het leven van zijn meissie – een doorgang gemaakt naar een nieuw leven. Een leven met prachtige herinneringen aan zijn geliefde Truus.

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij op 22 oktober 2011 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Ook na een lang ziekbed komt de dood nog altijd te vroeg. Daarom voelt het goed als ik bij een naderend sterven al voorgesprekken met mensen mag hebben. De mens wordt in het aangezicht van de dood zo open, eerlijk, transparant maar ook zo kwetsbaar. Het vraagt veel van de omgeving om bij een stervende te zijn. Elk woord, elk geluid, elke stap of gebaar betekent in deze tijd zo veel meer.  Ik zie het dan ook als een voorrecht dat ik in gesprek mag komen met de zieke en zijn familie. Een enkele keer dagen voor het sterven, soms weken en soms wel één tot anderhalf jaar eerder. Sommige mensen komen meteen na het slechtnieuws-gesprek – nog voor de behandelingen – bij mij in het centrum om rond te kijken en over alle mogelijkheden te praten die er zijn rond de uitvaart. Ik probeer dan altijd zo rustig mogelijk te luisteren naar aan welke informatie zij behoefte hebben. Soms weet ik niet eens leeftijd, geloofsovertuiging of de wens tot begraven of cremeren, maar praten wij alleen maar over wat de andere beweegt. Als dit gesprek prettig voelt, volgt er vaak een tweede gesprek samen met de partner en of de kinderen. Weer is het aftasten, wat kunnen zij wel aan informatie aan, wat niet. In zo’n tweede gesprek zie ik meestal dat de zieke al veel verder is in het aanvaarden van zijn naderend einde en partner en kinderen daardoor ook vaak wat opener reageren. Een enkele keer komt het zelfs tot het proef liggen in een kist, of het toedekken met een doek, de zogenaamde lijkwade. Werkelijk alles kan gevraagd of uitgeprobeerd worden.

Als de tijd van overlijden dichterbij lijkt te komen, breng ik meestal een bezoek aan huis om daar in de vertrouwde omgeving wat dieper op de wensen in te gaan. Steeds tot zover de stervende en de familie het aangeven. Als ik mensen op deze intense manier bij mag staan komt er altijd een laatste afscheid. Soms kom ik voor een laatste groet, een laatste omhelzing thuis, of ik spreek hen via de telefoon en ja…

Wat zeg je dan?

Goede reis?

Ik weet het nog steeds niet. Als ik tegenover een mens sta – zo puur – kan ik alleen maar op mijn gevoel afgaan en de woorden laten komen die op dat ogenblik naar boven borrelen. Soms is er alleen maar stilte …. Eventjes een witte wereld….

Zijn er voorgesprekken geweest, dan is er voor het sterven al zoveel besproken en gedaan, dat de tijd tot aan de afscheidsviering voor de nabestaanden natuurlijk wel verdrietig blijft, maar in alle rust kan verlopen. Zij hoeven zich geen zorgen meer te maken over de muziekkeuze, of twijfelen over begraven dan wel cremeren of andere voor het afscheid belangrijke zaken. Ik ben groot voorstander van voorgesprekken, niet alleen keuze van de kist of de plek waar de afscheidsviering plaats vindt, maar vooral de sfeer is belangrijk. Hoe heeft iemand geleefd, waar houdt hij van, waar niet van. Tevens is het heel belangrijk of alle keuzes met elkaar zijn besproken. Soms is de wens van vader wel duidelijk, maar kunnen de kinderen zich er niet in vinden. Deze onzekerheid en onduidelijkheid belemmert dan het rouwproces. Jammer genoeg is het praten over je eigen dood nog voor veel mensen een taboe.

‘De mens is als de dood voor de dood. Dat kun je alleen maar veranderen door goede voorlichting over de laatste fase van ons leven, lang voor het overlijden’, is de opvatting van hersenonderzoeker dr. Dick Swaab. Hij pleit al jaren voor een  zogenaamde ’uitburgeringcursus’. Een man naar mijn hart. Met een soortgelijke passie als die van mij probeert hij mensen zich bewust te maken van hun keuzes rondom het sterven, want: ‘Bij een goed leven hoort een goede dood’. En gelijk heeft hij. Ik ben ervan overtuigd dat wij veel meer uit ons leven kunnen halen als wij het leven helemaal leven, elk ogenblik ervan genieten, maar ons tegelijkertijd bewust zijn van alle keuzes rondom het sterven. Pas als je de keuzes kent, kan je kiezen. Daarom ben ik enkele weken geleden begonnen met bewustwordingsdagen. Hier ga ik niet in gesprek met stervende mensen, maar met mensen die nog midden in het leven staan. Een dag in een vertrouwde, warme omgeving praten over je sterfelijkheid en het afscheid. Niet alleen over de uitvaart maar ook bijvoorbeeld over de keuze voor euthanasie, donorschap en wilsbeschikking.  Na de workshop druk ik de deelnemers op het hart: geniet van de tijd die je hebt, want niemand – werkelijk niemand  – weet hoe lang het nog duurt: Ons Leven. Het kan zo voorbij zijn. Als je dan weet dat je alles goed geregeld hebt en je nabestaanden zonder vragen achter laat, kun je rustig je ogen sluiten en je laatste grote reis beginnen.

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij op 27 augustus 2011 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Column-De Dood overvalt je

Zij bleken de vroegere buren van mijn schoonouders te zijn. Mijn man Rick was met hun kinderen opgegroeid. Dit alleen al gaf een vertrouwd gevoel. Zo begonnen wij het gesprek met herinneringen aan vroeger. En bleek dat zij een eenvoudig afscheid wensten. De meest warme en vertrouwde plek is dan thuis. Ans moest er nog even aan wennen, maar had toen al gauw voor ogen hoe het eruit zou zien. Vreemd misschien dat je dan al weet waar het laatste huisje, de kist van je man, in de woonkamer  zou komen te staan. Hans ging helemaal mee met Ans, ook hij wilde het liefst dat alleen zijn kinderen en kleinkinderen bij het afscheid zouden zijn.

Mijn auto voor vervoer leek hem helemaal prima; dan kon één van de kinderen rijden en Ans naast hem zitten. Niet dat opzichtige van een rouwauto. Ik vind het altijd bijzonder om te zien hoe een familie in een gesprek zo helemaal hun eigen invulling geeft aan het afscheid. Wat de één prachtig vindt, bijvoorbeeld de witte Lincoln van Pim Fortuyn, spreekt een andere helemaal niet aan en kiest voor zijn eigen stationwagen. Door geduldig met veel tijd en aandacht naar de familie te luisteren ontwikkelt het afscheid zich helemaal in de sfeer van de persoon en zijn familie.

Krap drie maanden later belde Ans mij op: Hans was overleden. Ik haastte mij naar de familie. Dit is altijd een heel bijzonder ogenblik. Je komt als vreemde in een gezin en het is fijn als je dan hun vertrouwen voelt, zodat je hen zo goed mogelijk kan begeleiden. Bij deze familie hoefde ik het vertrouwen niet meer te winnen, maar werd ik overspoeld met herinneringen. De kinderen begroetten mij met hun herinneringen aan vroeger, met wie van de broers of zussen van mijn man zij gespeeld hadden, hoe gezellig het allemaal was. Ik moest mij haast een weg banen naar Hans, die daar heel stil en ontspannen in zijn bed lag. Het sterven was zo bijzonder geweest, vertelde Ans. Alle kinderen en kleinkinderen waren erbij toen Hans stierf. Hij kon in alle rust loslaten. Zijn gezin was bij hem. Axel, de jongste zoon van Hans, zat naast zijn vader en aaide hem over zijn hoofd. Hij was ontredderd. Al weet je dat je vader gaat sterven, je kan het je van te voren toch niet voorstellen. Op mijn vraag of iemand wilde helpen, bedacht Axel zich geen twee keer. Natuurlijk zou hij zijn vader voor het laatst verzorgen en kleden. Pas later vertelde hij mij dat hij twee weken geleden nog niet had kunnen denken dat hij zou helpen. En toch gebeurde het; Axel verzorgde Hans liefdevol samen met zijn moeder en mij. Net zo liefdevol als de steun van Angelique en Ageeth, waardoor de familie Hans de laatste weken thuis had kunnen verzorgen. Later legden wij Hans  in de rieten mand waar hij de laatste dagen thuis in de woonkamer zou blijven…. Heel gewoon, heel dichtbij.

De afscheidsviering enkele dagen later in de woonkamer was ontroerend. Kinderen en kleinkinderen hadden hun mooiste kleding aan en zaten in een kring rondom Hans. Wie dat wilde, deelde zijn herinneringen aan vader, opa en echtgenoot. Bij het lied van Ramses Shaffy zongen wij eerst zacht, later wat krachtiger mee: ‘zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder’… Want wat is het leven meer dan hoge toppen en diepe dalen. Samen zingen, samen huilen, samen lachen. Samen doorleefden zij hier heel intens het ogenblik waar niets meer telt, alleen het samenzijn met je dierbaren.

Na het afscheid reed Carlo samen met zijn moeder heel zacht en zorgvuldig vader in mijn auto naar de begraafplaats. Samen droegen kinderen en kleinkinderen Hans naar zijn laatste rustplaats, waar dominee Annerien de zegen gaf en met ons bad. De cirkel was rond, iedereen had alles gedaan, alles gezegd. Het is goed zo, zei Ans. Omringd door haar kinderen en kleinkinderen keerden zij terug naar hun huis waar schoondochter Claasje in korte tijd de prachtigste hapjes op tafel toverde. Iedereen schoot in zijn vrijetijdskleding, er klonk een toost op het leven van Hans. En tot het ondergaan van de zon haalden zij met elkaar herinneringen op aan Hans, geliefde vader, opa en liefste lief van Ans.

Ik verliet een verdrietig maar voldaan gezin.

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij op 16 juli 2011 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was: