Ineens borrelde het lintenritueel naar boven. Dit ritueel doe ik wel eens na het overlijden, maar het leek mij hier misschien nog belangrijker. René voelde er meteen voor en kocht vier mooie satijnen linten. De volgende dag legde hij deze linten in een knoop, gaf ze in Brenda’s hand en fluisterde in haar oor dat zij voor altijd en eeuwig door deze linten met haar dochters en met hem verbonden zou blijven. Ontroerd zag hij dat Brenda zachtjes haar hand om de linten vouwde …en stierf.

Misschien had het ritueel van de linten Brenda de kracht gegeven om los te laten. Zij voelde, dat zij voor altijd met elkaar verbonden zouden blijven. Aan René, Dewi, Esmee en kleine Fiene gaf het ritueel de kracht om in liefde los te laten.

Samen met Brenda’s moeder en haar vriendin verzorgde ik Brenda en langzaam zagen wij de schoonheid van deze prachtige vrouw weer terugkeren. Pijn en verdriet waren uit haar gezicht verdwenen. Wij brachten Brenda naar het houten huisje, dat speciaal voor haar in de tuin was gezet. De komende uren maakten vrienden van Brenda samen van het eenvoudige huisje een paleisje, een tempeltje voor Brenda, sleeping beauty, zo leek het ….Iedereen mocht hier even bij Brenda zitten. René vond het heel belangrijk, dat Dewi, Esmee en Fiene een  rol bij het afscheid zouden krijgen. Wij gaven hen de HOOFDROL. Muziek was de gezamenlijke liefde van René en Brenda, daarom had iedereen een song, een herinnering of een foto van, voor of met Brenda meegebracht of opgestuurd. De meisjes haalden tijdens het afscheid om de beurt een briefje uit een mandje, lieten een klankschaal klinken en vroegen vrienden en familie om erover te vertellen. Ondertussen plakten zij de deksel van het laatste huisje vol met foto’s van hun prachtige mamma. Muziek, mooie woorden, af en toe een lach en een traan en, helemaal in de geest van Brenda, een lekker hapje. Het was een heel bijzonder afscheid, gewoon samen met familie en vrienden thuis in hun woonkamer.

Toen alles gezegd en gedaan was, maakten wij ons op om Brenda uit huis te dragen. Dit was het moeilijkste ogenblik: voor het laatst Brenda, mamma te zien, aan te raken, een kusje te geven ….

Het leek haast onmogelijk. Toch dekte René met de hulp van Dewi, Esmee, Fiene en vele anderen zijn beauty toe en droegen zij Brenda naar buiten. Stil reden wij naar het laatste afscheidsmoment in Driehuis. Hier droegen René, haar broer Sjoerd, familie en vrienden Brenda op hun schouders – boven alles uit – de berg op naar de aula van het crematorium. Zij liepen in een wolk van zeepbelletjes, gevuld met lieve woorden en kusjes van alle kindjes die voorop liepen. In de aula vertelde ik een sprookje voor de kinderen, die rondom Brenda op kussens zaten en René vertelde over zijn Brenda. Ook hier was veel muziek, hun muziek …

Temidden van de innercircle van familie en vrienden knipten René, Dewi, Esmee en de kleine Fiene tijdens de laatste ogenblikken het lint door en verbraken zij symbolisch hun aardse band met Brenda, met mamma. Zij wisten dat de band met hun geliefde nooit echt verbroken zou kunnen worden. Brenda, mamma, zal voor altijd bij hen blijven, in hun hart. Haar kleur, haar warmte, haar liefde zal altijd bij hen zijn en hun liefde voor elkaar zal hen de kracht geven om door te gaan in een leven zonder Brenda.

Kijk op onderstaande geïllustreerde versie, om te zien hoe deze column afgelopen 25 mei 2013 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Column Gijsje Teunissen: In liefde loslaten

“Gijsje  kan je bij ons komen, Joris is overleden ….”

Verward bleef ik voor de open deur van mijn auto staan:

“Joris, dood? Dat kan toch niet, wat is er gebeurd Letty?”

Misschien niet erg professioneel, maar ook ik ben maar een mens. Joris – mooie, lieve zoon van Letty en Leon – dood? Ik kon het niet bevatten. De stroom van woorden van Letty ging langs mij heen. In gedachten zag ik Joris voor mij. De woorden van zijn moeder kwamen niet echt binnen. Snel stapte ik in mijn auto en reed naar Letty en Leon. Daar aangekomen ontmoette ik ontredderde ouders en langzaam hoorde ik wat er gebeurd was. Joris was al eerder die nacht naar het ziekenhuis geweest, maar weer naar huis gestuurd. Later in de nacht leek het opnieuw niet goed te gaan met Joris , maar het ziekenhuis zag na telefonisch contact geen redenen voor verder onderzoek en in de ochtend toen Leon Joris wakker wilde maken en zag dat het fout was en de huisarts belde,  kon deze echter alleen nog ondanks een reanimatie poging de dood vaststellen. Omdat het zo onlogisch leek, werd Joris voor nader onderzoek mee naar het ziekenhuis genomen. En nu zaten Letty, Leon en later zus Sanne en vriend Michel verslagen thuis. Joris moet zo snel mogelijk thuis komen! Het schoot zo door mij heen. Eigenlijk had Joris een eigen huisje in Alkmaar, maar daar wilde Letty haar zoon  niet naar toe brengen. Thuis bij Letty en Leon was ook niet echt een optie, zij verwachtten veel mensen en dan was hun huis toch wel erg klein. Toen kwam het idee in mij op van het mobiele opbaarhuisje: een houten huisje, dat in de tuin opgezet kan worden voor een opbaring. De familie vond dit ook meteen een goed idee. Zo konden vrienden en familie gewoon via de achterpoort  bij Joris komen en in huis bleef het rustig. Binnen twee uur was het huisje opgezet en konden wij Joris later naar huis brengen.

In de dagen erna veranderde het eenvoudige huisje in een tempel van Joris. Wij zetten een beeld van Boeddha bij Joris, een watervalletje, planten, drapeerden prachtige doeken en plaatsten twee stoelen aan weerzijden van Joris, zodat iedereen even in stilte bij hem kon blijven. Joris lag zo mooi in zijn rieten bed, dat het bijna pijn deed om naar hem te kijken. Hij leek zelf haast op Boeddha, zo stil, zo sereen, zo mooi. De dagen er na groeide de sfeer in het huisje door alles wat mensen meenamen voor Joris. Het werd echt zijn tempel. Het afscheid enkele dagen later ademde helemaal ‘Joris’ uit. Sanne en Koen gaven het licht van Joris door aan belangstellenden, terwijl Joke de belangstellenden bij het binnenkomen met haar klankschaal toezong. In het donker vertelde ik even later het sprookje van Joris, mens van licht en liefde, het sprookje waarin de sfeer van het leven van Joris verwerkt werd.

In de aula van het crematorium in Schagen was de sfeer eveneens sereen, warm, betrokken maar ook wat schrijnend. Want aan het slot speelden wij na de mooie, rustige speciaal voor Joris geschreven muziek van Jasper ook trance en dansmuziek. Michel, Sanne, Letty en Leon nodigden iedereen uit om met hen te dansen, zoals Joris het ook altijd had gedaan. Want ook dit was het leven van Joris. Hij had veel  dansfeesten bezocht en zou genieten als hij dit zag. Onwennig voegden zich enkele vrienden dansend bij de familie, maar al snel voelde je de ontlading. En iedereen wist het zeker: Joris had genoten als hij dit zou zien. Iedereen nam afscheid van Joris, zoals hij geleefd had: spiritueel, betrokken en krachtig. Bij het afscheid nemen en het dalen van Joris zong Joke in de klankschaal zijn naam: ‘Joris…..’

Later in de aula bracht Letty een toast op het leven van haar kanjer. Iedereen wist het: het leven gaat door al doet het nog zo’n pijn. Maar de verbondenheid met Joris – deze bijzondere jonge man zal altijd blijven bestaan.

Kijk op onderstaande geïllustreerde versie, om te zien hoe deze column afgelopen 16 maart 2013 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Column NHD Joris

Milou, prachtige Milou.

Veel te jong, op de prille leeftijd van 17 jaar, moest Milou het leven los laten en moest iedereen om haar heen Milou los laten. Omdat Milou zo speciaal was, zochten wij naar een bijzondere locatie voor het afscheid, maar niets leek te passen. Tot moeder Hellen de school als locatie opperde. Echter, de schoolleiding had zo z’n bedenkingen, waar wij natuurlijk begrip voor hadden. Het was nogal wat, wat wij vroegen: wij wilden de dood, die absoluut niet in een kinderwereld thuis hoort, de school binnen halen! Toch wisten wij, dat dit de enige plek was om afscheid van Milou te nemen. En gelukkig, na een indrukwekkend pleidooi van mama Hellen mocht de herdenkingsbijeenkomst voor Milou toch in de aula van haar school plaatsvinden.

Al snel bleek dat wij het niet zouden redden met die ene aula en dat wij de tweede aula erbij moesten betrekken omdat er meer dan duizend mensen zouden komen. Gelukkig heeft Milou’s  tante, Esther, een Eventbureau en was ook oom Ruud een organisatietalent, zo konden wij onze krachten bundelen om een ingetogen, groots en vooral bijzonder afscheid voor Milou te organiseren. Iedereen droeg zijn steentje bij: vrienden en vriendinnen hielpen met het inrichten van de aula en begeleidden iedereen naar zijn plaats;  leraren en leraressen begeleidden de leerlingen, voor wie het soms te veel werd. In liefde troostten de meisjes en jongens elkaar. Het voelde warm en betrokken, deze zaterdag op school. Buiten hing de conciërge lampjes op en zetten wij potjes met kaarsen neer, waarmee wij de weg markeerden waarlangs papa Emiel en mama Hellen Milou in hun eigen auto voor de laatste keer naar school zouden brengen. Zij arriveerden op tijd, zodat zij, vóór de te verwachten drukte, nog even op adem konden komen in de – speciaal voor Milou ingerichtte – herdenkingsruimte. Vol verbazing aanschouwde Hellen de maar niet aflatende stroom mensen die zich naar de school bewoog: “Allemaal voor onze Milou”, hoorde ik haar verbaasd zacht en tegelijkertijd trots zeggen. Ze zou er heel wat voor over hebben gehad, als ze hier, onder deze omstandigheden, niet had hoeven zijn. Maar tevens voelde de aanwezigheid van al deze mensen als een warme deken die zich over de familie heen drapeerde.

Precies om 17.30 uur startte de cd Dancing Queen en werd Milou  op de schouders boven alles en iedereen de aula ingedragen. Zachtjes legden Marcel, Emiel, Jordi, Jordi, Roland en Ruud Milou op het podium. Op de deksel van het rieten mandje waarin Milou lag, symboliseerden 17 zonnebloemen haar te korte levensweg. Vol overgave zongen Luuk en Dirk: ‘Het mooiste meisje uit de klas’ en tijdens het afscheid begreep iedereen het: op elke foto die op het grote scherm werd geprojecteerd lachte ons een stralende Milou toe. Naast al die prachtige meiden op die foto’s werd mijn oog alleen naar Milou getrokken. Ik zou eraan gewend moeten zijn dat mensen sterven, maar ook ik vroeg mij dit uur vele malen af: waarom juist Milou. Waarom een zo prachtige, mooie, intelligente, lieve meid? ….. er was geen antwoord. Met diverse live-optredens brachten kinderen en volwassenen een ode aan Milou. Heel bijzonder dat kinderen vandaag  – ondanks hun grote verdriet-  heel hun gevoel in een lied konden leggen en dat lied voor maar liefst vijftienhonderd mensen konden zingen. Ik denk, dat ik tijdens een uitvaart zelden zo geboeid naar sprekers heb geluisterd. Iedereen vertelde vol overgave en passie over hun band met Milou. Hoe lief Milou was, hoe mooi, hoe grappig, hoe bijzonder, wij hadden nog dagen door kunnen gaan. Het leek wel of Milou iedereen vandaag met een toverstafje de kracht gaf om sterk te zijn ondanks het verdriet dat hen bijna verscheurde. Toch naderende het einde van het afscheid op school en na een ogenblik van stilte werd Milou onder een daverend applaus naar buiten gedragen. Dit emotionele applaus was helemaal voor haar, dit bijzondere afscheid had zij verdiend.

Hoe zeer ook deze vreselijke ziekte haar alles ontnam: Milou bleef tot het laatst positief en sterk. Zij was – zo bleek vanavond-  een voorbeeld voor velen. Milou heeft door gewoon Milou te zijn het leven van heel veel mensen voorgoed veranderd. Haar afscheid in haar school maakte diepe indruk op iedereen. Het gezin was de schoolleiding en allen die dit mogelijk gemaakt hebben, dan ook zeer dankbaar.

Dit afscheid kon alleen hier: op school, waar Milou zo gelukkig was!!

Kijk op onderstaande geïllustreerde versie, om te zien hoe deze column afgelopen 2 maart 2013 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Ondanks hun enorme verdriet stelden de ouders hun huis open. Veel  kinderen mochten thuis afscheid nemen van Nolan. Wij hadden bewust nog niet voor een kist gekozen, Nolan lag  zo vredig en toegankelijk in het mandje. Dat troostte veel kinderen. Enkele kinderen aaiden Nolan zacht over zijn arm. Sommigen kwamen steeds weer terug, ze konden het gewoon niet geloven dat hun vriendje daar zo stil lag, Wij hadden Nolan in een rieten mandje gelegde met zijn Ajax-dekbed, omgeven door een zee van bloemen, natuurlijk veel rood en wit  met een bal die door alle Ajax-spelers was gesigneerd. Iedereen leefde mee. Mama Irene crèmede elke dag het gezichtje en de handen van Nolan in en bleef zo  nog enkele dagen lichamelijk contact met haar zoontje houden. Dat voelde fijn, toch nog iets voor je kind kunnen doen. Broer Renzo sliep elke dag naast Nolan op de bank in de woonkamer. Hij zat vaak als ik kwam naast Nolan op het krukje… nog even heel dicht bij Nolan zijn. De dood stond in dit huis letterlijk en figuurlijk midden in het leven. Rondom Nolan ging – hoe onwerkelijk – het leven door. Al wilden wij het allemaal niet,  wij wisten, Nolan had het niet anders gewild. Hij hield van het leven en haalde in die 11 jaar en 11 maanden alles eruit wat er te halen viel. Ondanks hun verdriet moesten René, Irene, Jimmy en Renzo doorgaan, voor Nolan. Er moest een onvergetelijk afscheid voor Nolan komen, zodat vooral ook de kinderen van zijn school en uit zijn voetbalteam na dit grote verlies verder konden. Irene wilde het afscheid het liefste in de school van Nolan laten plaatsvinden om zo veel mogelijk kinderen in hun eigen kindvriendelijke omgeving afscheid te laten nemen.

Gelukkig stonden de deuren van het Tabor-College meteen open voor Nolan. Directie, leerkrachten en leerlingen, iedereen werkte belangeloos mee. Op zondag brachten wij Nolan naar zijn klas waar kinderen van groep 8, uit zijn huidige klas en zijn voetbalteam de gelegenheid kregen om een groet op het laatste huisje van Nolan te schrijven. Om 11 uur droegen Jimmy en Renzo hun broer op de schouders  met hulp van twee ooms, een neef en meester Harry door een lange erehaag van kinderen de aula in. Als Nolan passeerde  klonk er af en toe een ijl  fluitje van één van zijn medescheidsrechtertjes. Het brak mijn hart om de kinderen zo ontredderd te zien. In de aula zongen wij in plaats van ‘We are the champion’: YOU ARE THE CHAMPION!! Want dat was Nolan: hun eigen kampioen!! Het werd een indrukwekkend afscheid waarin vooral kinderen aan het woord kwamen: zingend, pratend of met hun eigen muziek.

Bij het naar buiten dragen van Nolan werd het ingehouden applaus krachtiger bij het horen en meezingen van ‘YOU NEVER WALK ALONE’. Dat zal het zeker zijn: Nolan zal dicht bij iedereen blijven, daarom zongen wij de volgende dag rondom het graf::  wat je ook doet, waar je ook gaat, fluister gewoon mijn naam en ik kom eraan, afscheid nemen bestaat niet. Bij het graf knipten René, Irene, Jimmy en Renzo ieder hun gekleurde lint – dat hen tot nu toe nog met Nolan verbond – door. Nolan nam hun lint, hun kleur, hun liefde mee naar de eeuwigheid en  zij lieten met hun lint – dat om hun pols geknoopt zat – zien: wij blijven voor altijd met Nolan verbonden.

Tientallen gekleurde ballonnen, honderden gekleurde bloemen, wel duizend mensen met ieder hun eigen kleur namen deze dagen afscheid van een bijzonder kind: Nolan.

Irene dacht vroeger altijd, Nolan zal wel beroemd worden, hij is zo’n bijzonder jongetje. En dat is zo:

Op zondag 10 februari 2013 was voor de aftrap van de wedstrijd Ajax – Roda JC een ogenblik stilte voor Nolan. Nolan’s trainer heeft een shirt met de foto van Nolan gedragen en is met de spelers naar de middenstip gelopen. Irene, René en het hele team van Nolan mochten daarbij aanwezig zijn en heel Nederland heeft gekeken.  Nolan op de middenstip van Ajax.

Irene had gelijk: Nolan had na 11 jaar en 11 maanden al de middenstip, de kern van het leven bereikt.

Kijk op onderstaande geïllustreerde versie, om te zien hoe deze column afgelopen 9 februari 2013 in het Noord Hollands Dagblad (Alkmaarsche en West-Friese editie) te lezen was:

Gelukkig had ik Wendy nog voor haar overlijden ontmoet en wist zo’n  beetje hoe zij haar afscheid wilde. Wat een prachtige vrouw. Zo jong nog, pas tweeënvijftig jaar, veel te jong om nu al te sterven. Maar daar vraagt niemand naar. Ineens word je ziek of krijg je een ongeluk en ga je dood. Vreemd, mijmerde ik , het mysterie van de dood ….  Als ik bij een overledene kom, denk ik wel eens:  zij of hij weet het nu, het grote mysterie van de dood, want bijna altijd zie je een prachtige smile rondom de mond. Zij hebben het leven losgelaten en zien ‘aan de andere kant’  iets moois, het kan niet anders. Daar hou ik mij maar aan vast, want dood gaan moeten wij allemaal eens. Laat ik dan maar hopen dat er daarna iets moois op mij wacht. Misschien mijn kindje Ferry, of mijn ouders, opa’s, oma’s, mooie kleuren, eeuwige vrede ?

Wendy was heel spiritueel. Zij had net een groepspraktijk opgezet waarin zij zelf onder meer  zwangerschapsyoga gaf en daarmee op een zachte manier veel baby’tjes door het geboortekanaal had geholpen. En nu waren al die lieve mensen voor haar afscheid naar deze prachtige kerk gekomen. Met zijn allen hebben wij rondom Wendy gezeten, want vandaag was Wendy het middelpunt in de kerk. Gelukkig troffen wij in Chantal een betrokken, aardige kosteres die het toeliet dat wij alle banken in een rondje gingen zetten en ook dat wij de honderden kaarsen die iedereen voor Wendy had meegenomen op het altaar mochten zetten rondom een grote foto van deze prachtvrouw. Vandaag was het altaar van Wendy!

Het hele afscheid ademde Wendy. Want, zo zeg ik altijd tegen familie: wat je dierbare  gezaaid heeft, dat mogen jullie nu oogsten, al die liefde, warmte, betrokkenheid. Dat Wendy zich bij veel mensen betrokken voelde, merkte ik  bij het afscheid. Vriendinnen die prachtig zongen voor Wendy, mooie anekdotes vertelden, want natuurlijk mag je ook lachen tijdens een afscheid. Het ontlaadt,  laat vooral de mooie gelukkige tijden weer naar boven borrelen en tovert voor even een lach op ieders gezicht. Het meest ontwapende en krachtige van dit afscheid was voor mij toen Heleen, de zus van Wendy sprak. Zij vertelde dat Wendy tijdens een workshop  een vraag niet met een antwoord maar met een gezongen lied beantwoordde. Vervolgens riep zij iedereen op om samen met haar dit lied nog eens voor Wendy te zingen: ‘I want  to break free’  van Queen. Krachtig stond zij met haar hand in de hoogte het ritme aan te geven en het gebeurde … Iedereen zong uit volle borst mee, stond op, klapte mee …. Een warm gevoel stroomde door mijn lichaam, wat een eerbetoon aan deze krachtige, prachtige, bijzondere vrouw. Wat moeten deze mensen er trots op zijn dat zij deel uit maakten van Wendy’s leven. Ook ik voelde mij er een beetje bij horen;  ik had haar ontmoet, wij vonden elkaar lief en bijzonder. Jammer dat het zo kort was.

Maar lang genoeg om te beseffen, dat deze bijzondere vrouw niet voor niets had geleefd. Zij heeft zoveel aan al deze mensen gegeven… en ook een klein beetje aan mij. Wendy, ik ben blij dat ik jou mocht ontmoeten.

Wij sloten het afscheid af met  het lintenritueel en een toost op Wendy en gaven haar het laatste woord.  Gelukkig wist namelijk de beste vriendin van Wendy, Liesbeth,  zich vlak na haar overlijden te herinneren dat er een opname bestond van een lied wat Wendy had ingezogen.  Zo zong ook nu weer iedereen  – net als met Heleen -  ontroerd mee: ohh Waterlooplein.,  padapadapahh… oh Waterlooplein…..

Wendy had haar leven geleefd !!! Vol bewondering  keek ik om me heen. Hier werd een leven gevierd. Niet banaal, zonder respect, maar juist vol respect en betrokken. Deze mensen wilden tijdens het afscheid Wendy’s leven recht doen, alles was geoorloofd. Zelfs het wiegenlied, dat moeder Riet voor Wendy als kind altijd zong. Heleen zong het bij het graf, zo ontzettend ontroerend, zo mooi ….

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij afgelopen 22 december 2012 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Ik had al eerder contact met Bob gehad met de vraag voor een  voorgesprek, maar door omstandigheden was het er niet van gekomen om met elkaar af te spreken. En nu had de tijd ons ingehaald. Moeder was overleden en de schoondochters zouden moeder straks de laatste zorg geven. Het doet mij altijd goed als familie de laatste verzorging doet, want hoe liefdevol ik ook de overledene bejegen, mijn handen kunnen nooit zo liefdevol zijn als de bekende handen van je familie. Dat moeder in goede handen was bemerkte ik toen ik een uur later arriveerde. De schoondochters waren net heel ontspannen begonnen met de verzorging. Ik hoorde hen lachen en praten. Heel natuurlijk verzorgden zij moeder voor de laatste keer.
Ondertussen besprak ik met de zonen en pa wat er verder zou gebeuren. Na een overlijden moet er altijd veel geregeld worden. Afspraken met het crematorium of de begraafplaats, tijden bespreken voor  condoleancemoment thuis, het opmaken van de kaart en de teksten en nog zoveel meer. De meningen liepen soms ver uit elkaar, maar elke keer luisterden de mannen met respect naar elkaar en was er in korte tijd een antwoord. Natuurlijk moest een foto van de boerderij op de voorkant van de kaart, want, zo vertelde pa, het was aan moeders inzet te danken dat de boerderij ooit aangekocht werd. Dus moest die zeker op de voorkant van de kaart. En de binnenkant…., ja daar was iedereen het over eens, daar moest een mooie foto van moeder komen. Tegen de tijd dat de inhoud van de kaart klaar was,  hadden de meiden moeder verzorgd en legden wij  haar op de rieten baar. “Wat mooi” zei pa liefdevol, “Wat hebben jullie dit mooi gedaan”, zei hij trots  tegen zijn schoondochters. Hij was blij met die extra vrouwen in zijn huis, zag hen eigenlijk als dochters. De sfeer in dit rouwhuis voelde fijn, relaxt.  Ondertussen was het al laat in de nacht en ik nam afscheid, morgen zou ik weer komen, zoals elke volgende dag. Op één van de volgende dagen zei vader tegen mij:  “Zeg, zij ligt hier toch mooi op het rieten bedje, moet ze dan nog in een kist?” “Natuurlijk hoeft dat niet”, antwoordde ik, “in Nederland mag je iemand ook op een baar naar het crematorium brengen. Als de overledene maar goed is toegedekt”.

Eigenlijk was ik een beetje verrast door de vraag van deze weduwnaar. Meestal vinden mensen het eng als een overledene alleen met doeken toegedekt is. Maar voor deze man was de dood helemaal niet eng, voor hem hoorde de dood bij het leven, zo zei hij. Prachtig vind ik het als mensen het zo verwoorden en ook zo voelen. Natuurlijk had hij zijn vrouw nog honderd jaar bij zich willen houden, maar hij had het besef dat dit niet mogelijk was. Bovendien gunde hij zijn vrouw de rust die haar toekwam. Loslaten in liefde noem ik het. Hij hield na vierenzestig jaar huwelijk zo veel van zijn vrouw, dat hij wist dat dit het beste was. Natuurlijk pinkte hij wel een traantje weg, hoe kan het anders, zij was de liefde van zijn leven. Maar hij wist, dat hij zonder haar verder moest en ook alleen verder zou kunnen.

Later verbaasde hij zijn zonen door te zeggen dat hij samen met de jongens moeder de aula zou binnendragen, geschouderd, hoog boven alles uit:  ZIJN VROUW. Natuurlijk kon hij dat, liet hij krachtig weten. De mannen ‘oefenden’ het schouderen bij het naar buiten dragen van moeder naar de rouwauto. Het was prachtig om te zien, hoe liefdevol en zorgzaam deze mannen moeder opnamen en hoog boven alles uit in de stromende regen over haar eigen land naar de rouwauto droegen .

De familie had voor een avondviering in crematorium Schagen gekozen. Zo was er alle tijd voor het afscheid en het condoleren erna. Zelden heb ik zo ontspannen een familie begeleid. Samen waren wij een team, met de familie aan het stuur en ikzelf als aangever. Vader, kinderen en kleinkinderen hebben in het afscheid moeders leven helemaal  recht gedaan, met woorden, haar muziek, foto’s en de voor haar zo belangrijke geestelijke. Het was een bijzonder afscheid.

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij afgelopen 15 december 2012 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Adres: Ridderikhof, Rode Steen te Hoorn. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Natalie Bosscher, tel. nr. 0645244451

Programma:

Vanuit het rouwhuis tot de kerk wandelden wij vijfenveertig minuten -  begeleid door drie politieagenten op de fiets – door Hoorn.  De agenten fietsten vooruit en hielden op kruisingen het verkeer tegen. Omdat ik niet bekend was in Hoorn was ik erg blij met de escorte. Bij de kerk reden wij de koets met de overledene gewoon naar binnen en zetten de kandelaars eromheen. Op weg naar de begraafplaats zou Feiko, de accordeonist,  ons halverwege opwachten en ons al spelend naar het graf begeleiden. De laatste tocht verliep in alle rust en dit paste helemaal bij de overledene.

Begrijp mij goed, er zijn prachtige rouwauto’s met hele lieve chauffeurs, maar soms voegt een rouwauto niets  toe voor de overledene of de familie. Zoals bijvoorbeeld bij de boer, een tijdje geleden. Ik opperde nietsvermoedend  om met de loopkoets naar de kerk te gaan. Pas onderweg hoorde ik dat pa altijd tegen het moderniseren van zijn bedrijf was. Hij deed alles nog met de hand, had geen tractor en geen auto. Hoe mooi is het dan om ook op het laatst niet met een auto te hoeven gaan.

Kinderen en kleinkinderen trokken, duwden, begeleidden opa op de loopkoets en plukten onderweg bloemetjes die langs opa’s velden stonden en versierden de koets en opa’s laatste huisje ermee. Er volgden nog vele bijzondere begeleidingen. Natuurlijk ging niet altijd alles goed, maar – zoals ik dan tegen de familie zei – het gaat nooit verkeerd,  misschien wel anders.

Ik herinner mij de keer dat de weduwe de weg naar de kerk uitgelopen had en zeker wist dat wij vijfenveertig minuten zouden gaan wandelen. Hoe langzaam ik op de dag van de uitvaart met de rouwstoet ook probeerde te lopen, de kerk kwam steeds dichterbij en wij waren al (of pas?) dertig minuten onderweg. In de verte zag ik de vertwijfelde blikken van de fotograaf en mijn assistente. Wij zouden op deze manier niet, zoals afgesproken, pas binnen komen als alle mensen aanwezig waren. Ik sprak met de weduwe af om een extra rondje om de kerk te lopen. Dit deden zij immers ook in vroegere tijden om de ziel van de overledene in verwarring te brengen, zodat hij/zij de weg naar huis niet terug kon vinden. Het werd een mooi laatste rondje om de kerk, haast meditatief. Wel misschien vreemd voor al die mensen die rondom de kerk op terrasjes zaten. Misschien dachten zij wel dat wij met een film bezig waren omdat een fotograaf en een filmer bij elk poortje van de kerk in actie kwamen. Toen wij anderhalf uur later weer uit de kerk kwamen, hadden de meeste mensen op de terrassen  het wel begrepen. Zij stonden op en namen uit eerbied hun hoed af. Ik bedankte met een knikje. Fijn dat mensen weer dichter bij de dood komen en de tijd nemen voor een ogenblik van eerbied voor het geleefde leven.

Eén van mijn mooiste tochten met de loopkoets was de tocht deze zomer met allemaal kleinkinderen, tussen 6 en 13 jaar. Oma wilde geen echte afscheidsviering, maar wel iets voor de kleinkinderen. Daarom werd oma ook op de loopkoets alleen maar door de kleinkinderen geduwd, ouders en andere familie liepen er achter aan. Het was een prachtige dag en de kinderen hadden enorm de loop erin. Na een kwartiertje echter liepen zij steeds langzamer en de jongste kleindochter ging zelfs op de loopkoets bij oma zitten omdat de kleine beentjes niet meer konden lopen. Wij wandelden net door een prachtig bloemenveld en ik opperde om een bosje bloemen voor oma te plukken. Ik had het wat omzichtiger moeten vragen want alle kinderen stoven luid joelend het veld in en samen met de ouders had ik moeite om oma op de helling tot stilstand te brengen. Toch brak dit ogenblik ook een beetje het trieste gevoel om oma naar de begraafplaats te brengen. Met nieuwe energie namen de kleinkinderen hun tocht weer op. Toen ik vroeg of wij de korte weg of de tocht via de lange oprijlaan naar het graf zouden lopen, besloot iedereen dat het de mooie lange oprijlaan zou worden. Zo goed voelde het lopen met de loopkoets; je wilt bijna niet meer stoppen.

Ik ben blij, dat er steeds meer mogelijkheden zijn om bij afscheidsvieringen oude en nieuwe tradities met elkaar te verbinden. En zo het leven respectvol, betrokken en warm af te sluiten. Denk bij leven goed na over hoe je jouw afscheid vorm wilt geven. Je doet dat immers maar één keer.

Kijk op onderstaande link om de geïllustreerde versie te zien van de column, zoals hij afgelopen 1 december 2012 in het Noord Hollands Dagblad te lezen was:

Column Gijsje Teunissen Loopkoets

Met dit prachtige Glossy als resultaat:

Tot voor kort wist ik niet eens of ik begraven of gecremeerd wilde worden, toch wel een heel belangrijke keuze. Als ik bij een familie kom is dit één van mijn eerste vragen. Begraafplaats of crematorium moeten gauw besproken worden in verband met het maken van de kaart.

Ik zou gecremeerd willen worden. Ten eerste omdat ik een nogal vurig type ben en ten tweede omdat ik niet in de grond wil. Niet omdat ik geloof dat de wormen mij oppeuzelen, dat verhaal is hopelijk al lang uit de wereld. Wormen komen niet zo diep, het lichaam verteert zich zelf. Ik heb ondertussen vaak meegemaakt,  dat een graf verzorgen veel verplichtingen en kopzorgen voor de nabestaanden met zich mee brengt en daardoor als last gezien wordt. Anderen weer vinden  troost als zij bij het graf de bloemen schikken, de grafsteen schoon maken en gewoon even er zijn. Maar dat moet in je zitten. Mijn kinderen en echtgenoot zullen vast wel op mijn geboorte- en sterfdag naar het graf gaan, maar daar houdt het ook op, denk ik. Verstrooien van mijn as, is misschien wel mooi. Met de grote ballon, waarin de as tot 25 kilometer hoog vliegt en dan knapt, waardoor de as over de vier windstreken wordt verstrooid. Of val je dan mensen nog lastig met je as ??? Misschien toch maar lekker verstrooien onder een boom, zodat ik later nog te vinden ben in de bladeren, de takken en de stam van ‘mijn berk’ ? Of zweef ik nu teveel?

Ach eigenlijk maakt het mij niet uit, wat met mijn as gebeurt. Misschien dat een van mijn dochters een sieraadje met een beetje as of haar bij mijn nichtje Jasca laat maken (niet vergeten het haar af te knippen voor ik in de kist ga), of een van mijn zonen een tattoo met as, dat is aan hen. De kist . Tja…. iedereen heeft het maar over de kist, het laatste huisje zoals ik het liever noem. Grafkisten zijn er op dit ogenblik in enorm veel uitvoeringen: riet, eco, suikerbiet, beplakt, beschilderd, ananasblad, bananenblad; de houten kist is bijna uit de gratie. Hmm, wil ik eigenlijk in een kist? Afgesloten en dichtgetimmerd? Zo was mijn leven toch ook niet? Ik zocht altijd de vrijheid, de ruimte , dus deksel eraf, een mooie baar en een mooi rood, zacht kleed waarin mijn geliefden mij in wikkelen. Mensen vinden het inwikkelen soms eng omdat je de contouren van het lichaam ziet. Dit kan je voorkomen als je genoeg meters stof neemt. Mijn gezin kan mij dan  lekker in een wolk van zijde of zachte wol  en in een ritueel toedekken. Natuurlijk met linten in mijn hand! Het lintenritueel heeft zo veel families troost en kracht gegeven, dat gun ik mijn familie ook, voor altijd met mij en met elkaar verbonden. Tegelijkertijd draag je met gekleurde linten ook uit, hoe mijn leven was: kleurrijk en vrolijk.

Het afscheid, daar hecht ik veel  waarde aan. Vroeger zei ik altijd: voor mijn rouwstoet zou ik graag een paar Surinaamse mama’s willen zien lopen en daarvoor een treurig New Orleans Bandje … Lekker drama, muziek en swingen… Maar ja, van hier naar het crematorium zou je dagen onderweg zijn. Dan toch maar de muziek en het swingen na het afscheid. Daar is dan toch altijd de ontspanning die op de reünie, zoals iedereen het noemt, na een afscheid ontstaat. Lekker glaasje wijn en lekkere tapas, tja, zo was mijn leven, geniet er dan ook maar van na mijn dood. Dat er verdriet is weet ik natuurlijk, maar een mooi warm afscheid verzacht het verdriet enorm. Een weduwnaar zei eens tegen mij: “Het was zo mooi, Gijsje, ik ben vergeten te huilen.” Natuurlijk was hij verdrietig, maar hij kon wel verder met in zijn hoofd de mooie herinnering van een warm betrokken afscheid.

Ik merk het al, ik moet er nog heel lang over nadenken. Zou ik die tijd hebben? Of ben ik er ineens niet meer? Dan heb ik het volste vertrouwen dat de meiden van CHARON en mijn gezin mij goed genoeg kennen om het zelf in te vullen. Ik geef hen daar alle vrijheid in. Want regeren over het graf, ook al zou ik het willen, dat kan dan niet meer …

Voor nu: vier het leven en geniet!!